“Παναγιωτοπουλέικο”: Το παλάτι του Αιγίου, μέσα από ένα πλούσιο φωτογραφικό αφιέρωμα

Ένα από τα σπουδαιότερα αρχοντικά της Πελοποννήσου, το “Παναγιωτοπουλέικο” στη συμβολή των οδών Μητροπόλεως και Παναγιωτοπούλων, μετά από την εγκατάλειψη και τον βαρύ τραυματισμό του από τον σεισμό του 1995, δεσπόζει και πάλι περήφανο και επιβλητικό στο κέντρο του Αιγίου, αποτελώντας σημείο αναφοράς και στολίζοντας την καθημερινότητα της αγοράς. Το αρχοντικό των Παναγιωτόπουλων, αποτελεί από μόνο του ένα έργο τέχνης, ενώ και τα επιμέρους σημεία του μπορούν να κριθούν αποσπασματικά ως ξεχωριστά καλλιτεχνικά έργα. Απολαύστε μια μικρή φωτογραφική ξενάγηση, από τον φακό του filodimos.gr και μάθετε περισσότερα για τη θρυλική οικογένεια, που δημιούργησε αυτό το αριστούργημα.

Ο Σωτήριος Παναγιωτόπουλος που το έχτισε, κάλεσε τον σπουδαίο αρχιτέκτονα της εποχής Παναγιώτη Κάλκο, ο οποίος ξεκίνησε τις εργασίες το 1857, δημιουργώντας ένα οικοδόμημα μνημειακό, με αυστηρό σχήμα εξωτερικά, αποζημιώνοντας τον επισκέπτη με ποικίλα διακοσμητικά στοιχεία σε νωπογραφίες με πλούσια χρώματα, μαρμάρινες σκάλες και κολώνες, σφυρήλατα μπαλκόνια, ξύλινα πατώματα και επενδύσεις κ.α. Το πλούσιο φωτογραφικό υλικό που παρουσιάζει σήμερα το filodimos.gr, σαφώς και είναι ένα πολύ μικρό δείγμα της μεγάλης αξίας του κτιρίου αυτού, το οποίο διακόσμησαν, σύμφωνα με το βιβλίο “Αίγιο-Μνημεία και Τέχνη” (Γ.Παναγόπουλος-Σπ.Κρητικός) Ιταλοί καλλιτέχνες από την παροικία της Πάτρας, οι οποίοι πιθανότατα εργάστηκαν και στη διακόσμηση των τότε Ανακτόρων και σημερινής Βουλής των Ελλήνων. Ήταν γεμάτο με βαρύτιμους τάπητες, πολυτελή έπιπλα, αγάλματα, μικρά και μεγάλα αντικείμενα, τα οποία σήμερα στην πλειοψηφία τους αγνοούνται και μένουν ελάχιστες φωτογραφίες του αρχοντικού στις δόξες του, για να διασωθεί η αίγλη που γνώρισε.

Το κτίριο τραυματίστηκε βαριά στο σεισμό του 1995, ενώ ήδη αποτελούσε χρόνια δικαστική διαμάχη μεταξύ των κληρονόμων της οικογένειας, στην οποία έδωσε τέλος ο Δήμος Αιγίου με την αγορά του το 1998 έναντι περίπου 300.000 ευρώ, ενώ ακολούθησε η μελέτη το 2000 και το έργο της αναπαλαίωσης και αναστήλωσής του, που εντάχθηκε το 2003 σε πρόγραμμα αναπαλαίωσης διατηρητέων κτιρίων μέσω ΟΠΑΑΦ, με προϋπολογισμό γύρω στα 2,4 εκ. ευρώ. Το έργο ανέλαβε η Κοινοπραξία “Restore ATE-ΑΝΤΑΙΟΣ” και μετά από 3,5 χρόνια εργασιών, στις οποίες απασχολήθηκαν πάνω από 200 άτομα διαφόρων ειδικοτήτων, το παρέδωσε στο Δήμο.

Σήμερα, το κτίριο προορίζεται για χρήσεις που αρμόζουν στην ιστορία του και στην αίγλη του. Κατ'αρχάς, η σάλα του πρώτου ορόφου θα χρησιμοποιηθεί για τους πολιτικούς γάμους, ενώ υπάρχει και η σκέψη κάποιο από τα γραφεία να αξιοποιηθούν για την υποδοχή προσωπικοτήτων στην πόλη εκ μέρους της δημοτικής αρχής. Ο δεύτερος όροφος ετοιμάζεται για να φιλοξενήσει πίνακες αιγιαλέων καλλιτεχνών, ενώ ήδη γίνονται κινήσεις για τη φιλοξενία εκθέσεων και άλλων ανάλογων, καλλιτεχνικού και κοινωνικού ενδιαφέροντος, γεγονότων, στο ισόγειο του κτιρίου.

 

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΩΝ


Ο ιδρυτής της επιφανούς αυτής οικογένειας λεγόταν Παναγιώτης Χρυσικός και καταγόταν από τη Δημητσάνα, όπως τονίζει το βραβευθέν από την Ακαδημία Αθηνών, βιβλίο “Ιστορία της Πόλεως του Αιγίου” του Αρ.Σταυρόπουλου. Ήταν απόγονος της οικογένειας Λαμπαρδαίων, της οποίας ο γενάρχης Ι.Λαμπαρδόπουλος ή Φιλόσοφος ίδρυσε την περιώνυμη μονή του φιλοσόφου και διετέλεσε πρωθυπουργός του αυτοκράτορα Νικηφόρου Φωκά. Εγκαταστάθηκε το 1801 στο Αίγιο και εργάστηκε ως χρυσοχόος αλλά είχε τραγικό θάνατο, καθώς δολοφονήθηκε στο Γαλαξίδι σε έναν γάμο στον οποίο είχε προσκληθεί.

Ο γιος του Σωτήριος Χρυσικόπουλος, που μετονομάστηκε αργότερα σε Παναγιωτόπουλος (από το όνομα του πατέρα του), ήταν ιδιαίτερα ευφυής και δραστήριος και επιδόθηκε νωρίς στο εμπόριο της σταφίδας. Το 1847 ξεκίνησε τη συνεργασία του με τον μεγάλο παραληπτικό οίκο σταφίδας Μπαρφ με έδρα την Πάτρα, μεγαλώνοντας έτσι τον κύκλο εργασιών του και προσλαμβάνοντας ως διευθυντή του γραφείου του τον 17χρονο (!) τότε Ξενοφ.Σταυρουλόπουλο, που εξελίχθηκε σε μεγάλο σταφιδέμπορο και ο γιος του Σωτήριος διετέλεσε δήμαρχος Αιγίου 2 φορές κατά τον 20ο αιώνα.. Την ίδια χρονιά, ο Σ.Π. παντρεύτηκε την Αικατερίνη, κόρη του στρατηγού Ν.Πετμεζά. Ο γάμος μάλιστα αποτέλεσε ένα αξιομνημόνευτο κοσμικό γεγονός για τη μικρή Βοστίτσα. Κουμπάρος ήταν ο εκ Πατρών Άγγλος σταφιδέμπορος Βουδ.
Στις εμπορικές του σχέσεις, ο Σ.Π. δεν ήταν σκληρός και αδυσώπητος, όπως ορίζει το εμπόριο αλλά γενναιόδωρος και φιλάνθρωπος, χρησιμοποιώντας με καλοσύνη τον έντιμα αποκτηθέντα πλούτο του. Όταν το 1854 η “θειαφασθένεια” εμφανίστηκε στις σταφιδαμπέλους της Πελοποννήσου, έπεσε μεγάλη πείνα και στο Αίγιο. Ο “κυρ-Σωτήρης” έσπευσε τότε να βοηθήσει τους συμπολίτες του. Κάθε απόγευμα, πήγαινε αθόρυβα σε σπίτια φτωχών, μοιράζοντας σε οικογενειάρχες που πεινούσαν αργυρά τάλληρα υπό μορφήν “δανείου” χωρίς τόκο. Πληροφορηθείς, δε, πως στη Σικελία και στη Γαλλία μεταχειρίζονταν θειάφι για την αντιμετώπιση της ασθένειας των αμπέλων, άρχισε πρώτος να εισάγει μεγάλες ποσότητες θείου στην Ελλάδα και έτσι όχι μόνο συνετέλεσε στη σωτηρία του σταφιδοκάρπου αλλά αποκόμισε και κολοσσιαία κέρδη, ως ανταμοιβή (θα έλεγε κανείς) της καλοσύνης του. Χωρίς να έχει αντιπάθειες στο Αίγιο, γρήγορα αναδείχθηκε σε σπουδαίο πολιτικό παράγοντα του κόμματος των Λόντων, στο οποίο ανήκε.  
Το 1857 ξεκίνησε την ανέγερση του μεγάρου Παναγιωτόπουλου, στην τότε “Κεντρική Οδό Αιγίου” (σημερινή Μητροπόλεως), παραγγέλνοντας μάρμαρα της καλύτερης ποιότητας που ήρθαν από την Ιταλία και μεταφέρθηκαν από την παραλία με μεγάλες βοϊδάμαξες. Το επίπλωσε μεγαλοπρεπώς με έπιπλα που παραγγέλθηκαν από το Λονδίνο και την Ιταλία και εγκαταστάθηκε σε αυτό το 1863. Δεν το χάρηκε όμως για πολύ. Δύο χρόνια αργότερα απεβίωσε μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο, αφήνοντας στα παιδιά του μια αμύθητη περιουσία, που υπολογίζεται σε 7 εκατομμύρια χρυσά φράγκα!
Το 1865 η γνωστή περιηγήτρια Αγνή Σμιθ από τη Σκωτία, βρέθηκε στο Αίγιο και φιλοξενήθηκε στο Παναγιωτοπουλέικο αρχοντικό από τη χήρα Αικατερίνη Σωτ.Παναγιωτοπούλου. Γράφει η Σμιθ: “Ωδηγηθήκαμεν εις το σπίτι της Αικατερίνης Παναγιωτοπούλου, χήρας αδελφής του φιλόφρονος πολιτευτού Πετμεζά, όπου μας επερίμενε μια ευχάριστος έκπληξις: Το θέαμα μιας μεγαλοπρεπούς μαρμαρίνης κλίμακος, στολισμένης με ωραιότατα άνθη, αίθουσαι επιπλωμέναι με παριζιάνικο σικ, με ελαιοχρωματισμούς και βαρυτίμους τάπητας και περισσότερον από όλα αυτά, μια ευγενεστάτη οικοδέσποινα, η οποία ηξίωσεν από ημάς να της υποσχεθώμεν ότι θα παραμείνωμεν τουλάχιστον τρεις ημέρας εις το Αίγιον, φιλοξενούμεναι παρ'αυτής”.

***

Ο Παναγιώτης Παναγιωτόπουλος, πρωτότοκος γιος της οικογένειας, σπούδασε στο μεγάλο εκπαιδευτήριο του επίσης Αιγιέα Παναγ.Αντωνιάδη στη Σύρο αλλά δυστυχώς έφυγε σε νεαρή ηλικία. Ο δευτερότοκος γιος του Σωτηρίου Παναγιωτόπουλου Ανδρέας, που γεννήθηκε το 1851 στο Αίγιο, υπήρχε ένας από τους σπουδαιότερους βουλευτές Αιγιαλείας και μάλιστα κατείχε σπάνιο ρητορικό χάρισμα. Η κυβέρνηση Ζαΐμη τον τοποθετεί στη θέση του Υπουργού Παιδείας αλλά το μεταρρυθμιστικό πρόγραμμά του για τη δημοτική εκπαίδευση βρίσκει σοβαρές αντιδράσεις. Η κυβέρνηση παραιτείται και ανασυγκροτείται χωρίς τον Παναγιωτόπουλο. Ο βασιλιάς Γεώργιος, σε μια προσπάθεια να “χρυσώσει το χάπι”, απονέμει τον χρυσούν Σταυρό του Σωτήρος στον Ανδρέα Παναγιωτόπουλο, ο οποίος σε μια μνημειώδη κίνηση πολιτικής ευπρέπειας, το επιστρέφει! Αργότερα, ο Παναγιωτόπουλος ως απλός βουλευτής πια, δικαιώνεται καθώς οι μεταρρυθμίσεις του ψηφίζονται. Το 1928 εκλέγεται για τελευταία φορά βουλευτής και έχει μείνει ιστορική η στιχομυθία που είχε με έναν νεότερό του συνάδελφο:


-Εγηράσατε κύριε Παναγιωτόπουλε, τον διέκοψε κάποιος βουλευτής την ώρα που αγόρευε.
-Εσείς δυστυχώς εμείνατε ο ίδιος, απάντησε αμέσως ο αιγιώτης βουλευτής.

***
Ο Σπύρος Παναγιωτόπουλος, τριτότοκος γιος της οικογένειας, γεννήθηκε το 1858 και υπήρξε ο μακροβιότερος δήμαρχος Αιγίου, καθώς εξελέγη για πρώτη φορά το 1891 και παρέμεινε δήμαρχος μέχρι λίγο πριν το θάνατό του, το 1930 (με ένα διάλειμμα μεταξύ των ετών 1895-1899 που δήμαρχος ήταν ο Λεωνίδας Πετρόπουλος). Επί των ημερών του δημιουργήθηκε η πλατεία Υψηλών Αλωνίων και το πάρκο με τη λίμνη και τους κήπους, ενώ ίδρυσε και τον κήπο του Παλαιού Νοσοκομείου και τη Φιλαρμονική Εταιρεία. Διένοιξε πολλούς μικρούς δρόμους, κατασκεύασε το υδραγωγείο των συνοικιών του Βουλωμένου, ανανέωσε το δίκτυο ύδρευσης του κέντρου και διένοιξε βατούς δρόμους προς Μαμουσιά, Φτέρη, Αράχωβα και Κουνινά. Κληρονόμησε, δε, την καλοσύνη του πατέρα του και προσέτρεχε πάντοτε προς βοήθεια όποιου το είχε ανάγκη. Προς τιμήν του, σήμερα στη μεγάλη σάλα του πρώτου ορόφου του μεγάρου έχει τοποθετηθεί σε περίοπτη θέση το πορτρέτο του. Εξάλλου, με δική του πρόσκληση, στο μέγαρο αυτό έχουν φιλοξενηθεί επιφανείς προσωπικότητες της εποχής, με προεξάρχοντες τους βασιλείς Γεώργιο και Όλγα, ενώ από το μπαλκόνι του πρώτου ορόφου  έβγαλαν πολιτικούς λόγους σπουδαίοι πολιτικοί όπως ο Δημήτριος Γούναρης, ο Θρασύβουλος Πετμεζάς και ο Αλέξανδρος Ζαΐμης.

***

Τέλος, ο Πανάγος Παναγιωτόπουλος, τελευταίος γιος του Σωτηρίου, ήταν καλλιτέχνης εκ γενετής, ζωγραφίζοντας και παίζοντας μουσική, στηρίζοντας με κάθε τρόπο την καλλιτεχνική κίνηση της πόλης. Το 1924 αρραβωνιάστηκε με μια λαμπρή δεσποινίδα της επιφανούς οικογένειας Ψύχα από την Αθήνα, διαφωνώντας όμως για τον επικείμενο γάμο με τον αγαπημένο του αδελφό και δήμαρχο Σπύρο, η τρυφερή του ψυχή τον οδήγησε σε αδιέξοδο και σε αυτοκτονία. Έγινε έτσι ένα από τα πιο τραγικά πρόσωπα της σπουδαίας οικογένειας, που δυστυχώς χάθηκε σιγά-σιγά μαζί με τη μεγάλη περιουσία της, αφήνοντας όμως αναμνήσεις, θρύλους και λαμπρά παραδείγματα προς μίμηση.

 

ΠΕΠΗ ΣΠΗΛΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ

 

(Το κείμενο και οι φωτογραφίες του ρεπορτάζ αποτελούν πνευματική ιδιοκτησία του filodimos.gr και κάθε αναπαραγωγή σε έντυπο ή ηλεκτρονικό ή διαδικτυακό μέσο, απαγορεύεται χωρίς την έγγραφη άδειά μας)

Saitis Home Έπιπλα