Μ' ένα βιβλίο ...πετάω

Μίνως Ευσταθιάδης: "Mου φαίνεται πως δεν υπάρχει τίποτα πιο ξεκάθαρο από τις σκιές μας"-Συνέντευξη στο filodimos.gr

“..Κουβαλάει άραγε το όνομα την προσωπική ιστορία του καθενός; Αποτελεί η γλώσσα μια πραγματική ταυτότητα; Καθορίζει ο τόπος καταγωγής το μεγαλύτερο τμήμα του εαυτού μας; Αν όλα αυτά αληθεύουν,τότε εγώ σίγουρα έχω ήδη χάσει μερικά απ' τα κομμάτια μου στη διαδρομή. ρατάω όμως ακόμα τη μυρωδιά της θάλασσας,τον ήχο απ' τα τζιτζίκια μες στη νύχτα και το φως κάποιου νότιου ήλιου. Με κάποιο δικό μου, ίσως στρεβλό τρόπο, αυτά υπολογίζω ως ταυτότητα μου...”

Ερωτήματα κι εκμηστηρεύσεις του Κρις Πάπας ή Χρήστου Παπαδημητρακόπουλου, όπως είναι ολόκληρο το όνομα του, του κεντρικού χαρακτήρα του αστυνομικού μυθιστορήματος “Το δεύτερο μέρος της νύχτας” του συντοπίτη μας Μίνου Ευσταθιάδη που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ωκεανίδα. Πρόκειται για το τρίτο του μυθιστόρημα,αλλά για το τέταρτο βιβλίο του. Έκανε φανερές τις “προθέσεις” του από το 2000 με την “Έξοδο” και τέσσερα χρόνια μετά με το “Χωρίς Γλώσσα”. Ήρθε για να αναταράξει με το ευφυές, εύθυμο, έντιμο, προσωπικό του στυλ γραφής τα στάσιμα νερά της ελληνικής λογοτεχνίας. Έχει το χάρισμα να “κατασκευάζει” πρόσωπα που κερδίζουν από την πρώτη στιγμή την προσοχή και την συμπάθεια του αναγνώστη. Δεν επιβάλλεται, δεν εκβιάζει, δεν κολλάει στα ίδια και τα ίδια. Χρησιμοποιεί με φειδώ και τέχνη μια ασύλληπτη δύναμη, το χιούμορ, σατιρίζοντας τα κακώς κείμενα της επόχής και της πραγματικότητας που βιώνει. Μια άλλη πτυχή του ταλέντου του αποκαλύφθηκε με το “Γεύμα”, το θεατρικό έργο του για το οποίο βραβεύτηκε το 2011 και είχε την ευκαιρία να το δει να ανεβαίνει δύο φορές ως τώρα, στο θέατρο “Άρτι” την ίδια χρονια και στο “Act” στην Πάτρα πέρυσι.

Το “Δεύτερο μέρος της νύχτας” μεταφράστηκε και κυκλοφόρησε και στην Γερμανία, αποσπώντας θετικές κριτικές. Αν σας ρωτούσαν τι είναι το αστυνομικό μυθιστόρημα και σε ποιους απευθύνεται ίσως απαντούσατε πως συνήθως περιλαμβάνει ένα ή περισσότερα εγκλήματα,τα οποία αναλαμβάνει να εξιχνιάσει ένας αστυνομικός ή ιδιωτικός ντετέκτιβ για να αποκατασταθεί η τάξη και να καθησυχαστούν οι αναγνώστες. Αν αυτό περιμένετε να ανακαλύψετε στο βιβλίο αυτό τότε ξανασκεφτείτε το. Μην σας ξεγελάει ο τίτλος 'αστυνομικό',αν και είναι γραμμένο με όλους τους κανόνες του είδους, το μυθιστόρημα αυτό είναι ουσιαστικά κοινωνικό, αθιά υπαρξιακό. Μόνο να διασκεδάσει τις ανησυχίες μας δεν θέλει. Ο στόχος μοιάζει να είναι να συνειδητοποιήσουμε επιτέλους πως κάτω από την επιφάνεια του εφησυχασμού  μας, κοιμάται  ένα επικίνδυνο θηρίο που θα ανατρέψει τα πάσης φύσεως δεδομένα του ευθραυστου κόσμου μας. Τα μυστικά περάσματα του κειμένου σε συμβολισμούς καλά κρυμμένους στην ροή της αφήγησης, το καθιστούν διπλά ελκυστικό για τον υποψιασμένο αναγνώστη, ενώ επιδέχεται διάφορα επίπεδα ανάγνωσης.

Όλα ξεκινούν στο Φρίντριχσταντ, μια φαινομενικά ήσυχη Γερμανική επαρχιακή πόλη, όπου βασιλεύει η ανεξιθρησκεία κι ο αλληλοσεβασμός. Ένας άντρας βρίσκεται χειρουργικά διανοιγμένος σε στάση σταύρωσης, γυμνός και με ένα μήλο ανάμεσα στα δόντια του. Το στυγερό έγκλημα καλείται να εξιχνιάσει ο ελληνικής καταγωγής ντετέκτιβ, που μας συστήνεται ως “ο πιο φθηνός του Αμβούργου”. Μια υπόθεση που αλλάζει  τη θεώρησή του απέναντι στην δουλειά αλλά ακόμη και στην ίδια του την ζωή. Ο νεκρός ονομάζεται Κόνραντ Χάουσμαν και δεν υπάρχουν εμφανή στοιχεία στην προσωπική του διαδρομή που να δικαιολογούν ένα τόσο άκραίο θάνατο. Λίγο πριν παραιτηθεί κάθε προσπάθειας ο Κρις, ένας δεύτερος άντρας βρίσκεται με παρεμφερή τρόπο δολοφονημένος στο Αμβούργο έχοντας μια δυσάρεστη ομοιότητα με τον πρώτο, το ίδιο επίθετο. Ακόμη κι αν ήθελε να αγνοήσει τον γρίφο που συνιστούν τα δυο εγκλήματα εκείνος τυλίγεται ασφυκτικά γύρω του, φέρνοντας νέα πρόσωπα στην μοναχική του ζωή και  διλήματα που δεν τα βλέπει το φως της μέρας.

Για τη νουάρ ιστορία του και για άλλα ενδιαφέροντα μας μιλά ο συγγραφέας με αφορμή κάποιες κλισέ ερωτήσεις:


-Πού, πότε και πώς γεννήθηκε η ιδέα για το νέο σου βιβλίο;

Με φιλοξένησαν σ’ ένα σπίτι που πίσω του έσερνε την γερμανική ιστορία του τελευταίου αιώνα. Ήταν καλοκαίρι κάτω από εκείνο το παράξενο φως που βγαίνει τις νύχτες στον βορρά. Κάπως έτσι άρχισε να σχηματίζεται μια ιστορία για το σκοτάδι. Συχνά μου φαίνεται πως δεν υπάρχει τίποτα πιο ξεκάθαρο από τις σκιές μας.

-Τι σημαίνει για εσένα το απόσπασμα από το βιβλίο του Χόρχε Λούις Μπόρχες "Βιογραφία του Ταδέο Ισιδόρο Κρους" που επέλεξες για την εισαγωγική σελίδα;

Το διήγημα του Μπόρχες έχει χτιστεί γύρω από μία κομβική ερώτηση. Η ερώτηση δεν τίθεται βέβαια μόνο στον πρωταγωνιστή του διηγήματος αλλά ταυτόχρονα και στον ίδιο τον αναγνώστη: «Ποιος είσαι τελικά;»
Ήρθε η ώρα να μας πεις. Κι εσύ. Κι εγώ. Δηλαδή ο καθένας μας. Ποιο πρόσωπο κρύβουμε κάτω από την μάσκα που φοράμε; Μ’ αυτή ακριβώς την αποκάλυψη έρχονται αντιμέτωποι όσοι ζουν μέσα στο μυθιστόρημά μου.

-Γιατί διάλεξες για τόπο δράσης του βιβλίου σου τη Γερμανία;

Ο κάθε μύθος διαλέγει τον τόπο όπου γεννιέται και διαδραματίζεται, κι όχι το αντίστροφο. Θα μπορούσε -για παράδειγμα- η Αντιγόνη να έχει ζήσει, συγκρουστεί και τελικά σκοτωθεί κάπου αλλού κι όχι περικυκλωμένη από τόσες πέτρες;
Η Γερμανία, ο βορράς γενικότερα, είναι ο φυσικός τόπος γέννησης γοτθικών ιστοριών. Μια τέτοια είναι και η δική μου.

-Είχες σκεφτεί από την αρχή να εκδοθεί κι εκεί; Πώς προέκυψε;

Κάθε ανάγνωση αποτελεί μοίρασμα, δηλαδή αμφίπλευρο δώρο. Όταν μάλιστα ο αναγνώστης και ο συγγραφέας έχουν διαφορετική γλώσσα, κουλτούρα και καταγωγή, τότε αυτή η συνεύρεσή τους γίνεται ακόμα πολυτιμότερη. Γιατί έτσι -κυρίως έτσι- καταργούνται τα κάθε είδους σύνορα.
Το μυθιστόρημα εμπεριέχει μια σαφή «νότια» ματιά πάνω στην σημερινή γερμανική κοινωνία και ψυχοσύνθεση. Οι γερμανοί πήραν την δική μου αφήγησή, τη μετέφρασαν, την εξέδωσαν και (απ’ ό,τι φαίνεται από τις δημοσιευμένες κριτικές) την διαβάζουν κιόλας. Πέρα από την εξαιρετική τιμή που έκαναν σε μένα ως συγγραφέα, έδειξαν λογοτεχνική γενναιοδωρία. Ξέρω πως αυτό ακούγεται λίγο στα αυτιά κάποιων ανθρώπων, μα έχω εντελώς αντίθετη άποψη.
Κρίμα που ελάχιστα βιβλία ελλήνων συγγραφέων ταξιδεύουν πλέον στο εξωτερικό. Σ’ αυτό φταίει αφενός η απουσία οποιασδήποτε κρατικής μέριμνας, αφετέρου όμως και η ελληνική νοοτροπία. Την στιγμή που η Σκανδιναβία έχει μετατρέψει την αστυνομική της λογοτεχνία σε παγκόσμιο φαινόμενο, εμείς ανταλλάσσουμε φιλοφρονήσεις μεταξύ μας.
   
-Ο Στέλιος από το “Χωρίς Γλώσσα” και ο Κρις από το "Δεύτερο Μέρος της Νύχτας" αντιμετωπίζουν σαν φίλους τα παλιά τους αυτοκίνητα, δηλώνει αυτό κάτι για εσένα;

Ίσως οφείλεται στην αδυναμία μου σε διάφορα αντικείμενα που έχουν πιάσει πέσει σε αχρησία και ανυποληψία, των αυτοκινήτων συμπεριλαμβανομένων. Μπορείς να πετάξεις το στυλό που σου χάρισε ο παππούς σου; Τον πρώτο σου δίσκο βινυλίου; Δεν μιλάω βέβαια (μόνο) για την νοσταλγία. Ακούγεται λίγο παράλογο, αλλά κάποια αντικείμενα αποτελούν κομμάτι της ύπαρξής μας.

-Έχεις αισθανθεί ως alter ego κάποιον ήρωα σου;

Σε κάθε μυθιστόρημά μου κυκλοφορεί τουλάχιστον ένας χαρακτήρας (αποφεύγω εσκεμμένα την λέξη «ήρωας», γιατί δεν τα πάω καλά μαζί τους…) που μοιράζεται κάτι μαζί μου. Με τον στρεβλό αυτό τρόπο συμμετέχω κι εγώ στην περιπέτεια.

-Πώς γίνεται τα βιβλία σου να πλημμυρίζουν μουσική κι εσύ να θέλεις την σιωπή για συντροφιά όταν γράφεις;

Μα η σιωπή εμπεριέχει την μουσική. Ή το αντίστροφο.

-Στο "Δεύτερο Μέρος της Νύχτας" κάνεις λόγο για αλλεπάλληλες εξεγέρσεις, αρχής γενομένης από την Αφρική, πώς το σκέφτηκες;

Νομίζω πως οι επόμενες εξεγέρσεις δεν θα δρομολογηθούν από κατοίκους του δυτικού κόσμου. Εδώ έχει βρεθεί πλέον ένας δοκιμασμένος τρόπος για να δουλεύουμε, να αγοράζουμε το καινούργιο iphone και να διαμαρτυρόμαστε γράφοντας εξυπνάδες στο facebook. Την ίδια ώρα η Αφρική και η Ασία έχουν λεηλατηθεί μέχρι θανάτου. Δεν ξέρω για πόσο θα μπορούν εκείνοι οι άνθρωποι να υπομένουν την δικιά μας ευμάρεια.

-Βλέπουμε επίσης στη φωτιά που κυκλώνει την Ευρώπη να πρωτοστατούν οι φοιτητές. Γιατί πάντα πρέπει αυτοί να βγάζουν τα καυτά κάστανα από την φωτιά;

Μας περιμένει ένα μέλλον, προσεκτικά σχεδιασμένο, με λιγότερη ελευθερία και μηδενική αλληλεγγύη. Μια κοινωνία προγραμματισμένη για φθηνή παραγωγή και fast food κουλτούρα. Ακόμα και ο φτωχότερος θα διαθέτει κινητό τηλέφωνο, ενώ κανείς δεν θα βρίσκει χρόνο ή όρεξη να κάνει παρέα με τα ίδια τα παιδιά του.
Είναι εξαιρετικά σημαντική η δράση και το όραμα των φοιτητών. Κάπως έτσι αλλάζει το μέλλον (αν γίνεται βέβαια να αλλάξει...). Ελπίζω πως χωρίς βία μπορεί να ανατείλει ένας καινούργιος ανθρωπισμός, αλλά ίσως αυτό μοιάζει -όλο και περισσότερο- με όνειρο κάποιου αθεράπευτα ρομαντικού. Γιατί τελικά η φωτιά είναι η πιο αντιπροσωπευτική ανθρώπινη επινόηση.

-Οι νεκροί άντρες που βρίσκονται σε στάση που θυμίζει σταύρωση, το Φρίντριχσταντ το οποίο οφείλει την ύπαρξη του  στην ανεξιθρησκεία, η θρησκόληπτη μητέρα της πρωταγωνίστριας, μόνο τυχαίες δεν είναι όλες αυτές οι αναφορές στην θρησκεία, τι ακριβώς σε ώθησε να γράψεις για αυτά;

Το Φρίντριχσταντ είναι μία γερμανική πόλη, φημισμένη για την θρησκευτική της ελευθερία. Το γεγονός πως εκεί σταυρώνεται και δολοφονείται κάποιος, αποτελεί ψυχολογική εκτροπή αλλά ταυτόχρονα και κομμάτι του εγκληματικού παζλ.
Ο σταυρός αποτελεί ένα από τα αρχαιότερα σύμβολα μαρτυρίου. Ας μην ξεχνάμε πως στα χωράφια διάφορων θεών έχουν ξεφυτρώσει οι πιο αιματοβαμμένες πηγές μισαλλοδοξίας. Χιλιάδες χρόνια σφαζόμαστε πρόθυμα μεταξύ μας με δύο κατάλληλες (δηλαδή ολότελα ψευδείς) δικαιολογίες: έθνος και θρησκεία.

-Τι ακριβώς προσπαθεί να μας πει ο Κόνραντ -κατ' επέκταση εσύ- με την φράση «...το αίμα δεν ξέρει πολλούς δρόμους... μόνο αθωώνει ή καταδικάζει…»

Τα όσα προφέρουν οι χαρακτήρες των βιβλίων δεν αντικατοπτρίζουν κατ’ ανάγκη τις απόψεις των συγγραφέων τους. Στην λογοτεχνία συμβαίνει μάλλον το αντίθετο: οι χαρακτήρες αυτονομούνται, κόβουν τις αλυσίδες ή τις σφίγγουν ακόμα πιο σφιχτά γύρω από τον λαιμό τους. Αυτό που λέει πάντως ο Κόνραντ θυμίζει έναν «κανόνα αίματος». Προσωπικά ελπίζω να μην είναι αλήθεια.

-Απ' όλα τα απειλούμενα με εξαφάνιση ζώα, το τελευταίο που θα σκεφτόταν κανείς είναι το διαμαρτυρόμενο -υπαινιγμός;- γουρούνι του Χούζουμ. Τι σε έκανε να του χαρίσεις πρωταγωνιστικό ρόλο στο βιβλίο σου;

Μα ποιοι άλλοι είναι οι πρωταγωνιστές του βαθιά παράλογου κόσμου μας; Όλα τα είδη υπό εξαφάνιση, κατά την γνώμη μου. Μπορείς να διανοηθείς ότι κάποιο θαλάσσιο πλάσμα που έχει επιβιώσει για δεκάδες εκατομμύρια χρόνια σ’ αυτόν τον πλανήτη, εξαφανίζεται σήμερα δια παντός; Κι αυτό, επειδή εγώ και εσύ και δεν ξέρω πόσοι άλλοι, πετάμε μέσα στο φυσικό του περιβάλλον σακούλες, βενζίνες, μπουκάλια, χημικά, καπότες, αλουμίνια ή όποιο άλλο τερατούργημα γεννήσαμε. Η ανθρώπινη θηριωδία έχει ξεφύγει από κάθε έλεγχο. Μα ακόμα πιο τρομακτικό είναι το γεγονός ότι επιμένουμε να βρίσκουμε δικαιολογίες για τους εαυτούς μας.
Διάλεξα τα γουρούνια ίσως επειδή οι περισσότεροι από εμάς τα καταβροχθίζουμε καθημερινά τόσο λαίμαργα. Ίσως και εξαιτίας του πρόσφατου βαφτίσματος των χωρών του νότου σε «P.I.G.S.».

-Η ογδονταδυάχρονη Γαλλίδα γειτόνισσα του Κρις που εκτελεί και χρέη γραμματέως, είναι μία ακόμη από τις απομυθοποιήσεις σου;

Πιστεύω στην ανάγκης της συνεχούς απομυθοποίησης. Μόνο γέλιο μου προκαλούν τα σούπερ μόντελ που μοιάζουν με θεές, οι υπερήρωες που καταφέρνουν τα πάντα κι ακόμα περισσότερο οι κάθε είδους σωτήρες με τις βαρυσήμαντες υποσχέσεις.
Προτιμώ έναν κόσμο αφτιασίδωτο, χωρίς τίποτα «καθαρό», χωρίς τίποτα σίγουρο. Ένα σύμπαν γεμάτο ρωγμές, μια πορεία σπαρμένη με όμορφα λάθη.

-Ποια είναι τα μελλοντικά σχέδια σου, ετοιμάζεις κάποιο νέο βιβλίο;

Δεν είμαι απ’ εκείνους που τα πάνε καλά με τα μελλοντικά σχέδια. Θα συνεχίσω να γράφω. Αυτό είναι από τα λίγα πράγματα που ξέρω.  


Μαίρη Ζαχαράκη


PrintEmail

 

 

Saitis Home Έπιπλα

 Pizza IQ