Ενδιαφέροντα άρθρα

Βοστίτσα 1821 - Γράφει η Ιωάννα Μαρδά *

Ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός, επηρεασμένος από την επαναστατημένη Γαλλία και  την Ναπολεόντεια φάση αναπτύσσεται  περίπου στα μέσα του 18ου αιώνα  και μεταδίδει μεταξύ άλλων και το μήνυμα της δημιουργίας εθνικού κράτους  μέσα από τον φωτισμό  του Γένους. Κατά την τρίτη φάση του (1800-1821)  συμπλέκεται με την ιδεολογική προετοιμασία του Αγώνα. Ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός, έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο  στην καλλιέργεια εθνικής συνείδησης των νεοελλήνων.  Εκφραστές του είναι επιφανείς άνθρωποι, λόγιοι, έμποροι, Φαναριώτες κλπ., όπως ο Ευγ. Βούλγαρης, ο Νικ. Θεοτόκης, ο Ιώσηπος Μοισιόδαξ, ο Δημ. Καταρτζής κλπ.

Μια εξέχουσα προσωπικότητα, αυτή του Ρήγα Βελεστινλή ή Φεραίου, έρχεται την εποχή αυτή να μεταλαμπαδεύσει ριζοσπαστικές και ρηξικέλευθες ιδέες στους σκλαβωμένους, στοχεύοντας να σπείρει τον πρώτο σπόρο  για μια επαναστατική προσπάθεια. Μέσα από το έργο του αντλούμε πληροφορίες για τα γεωγραφικά όρια ακόμη και για το είδος του πολιτεύματος που οραματιζόταν για τον ελεύθερο ελληνισμό. Πιο συγκεκριμένα, στο έργο του «Χάρτα» καταγραφόταν το ελληνικό παρελθόν  και ένα όραμα για το ελληνικό μέλλον. Χαρακτηριστικά είναι άλλωστε τα λόγια στο εξώφυλλο: «Χάρτα τῆς Ἐλλάδος ἐν ἦ περιέχονται αἰ νῆσοι αὐτής και μέρος των εἰς την Εὐρώπην και Μικράν Ἀσίαν Πολυαρίθμων Ἀποικιών Αὐτής». Στην «Νέα Πολιτική Διοίκηση», καθορίζει τον τρόπο διακυβέρνησης βασισμένο στη δημοκρατία, στη λαϊκή κυριαρχία, ποτισμένο από αξίες, όπως η ισότητα, η ισονομία, η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η ατομική και εθνική ελευθερία, η παιδεία, η καλλιέργεια της γλώσσας, η στρατιωτική εκπαίδευση κλπ.  

Πιο μετριοπαθής οραματιστής, ο Αδαμάντιος Κοραής, εμπνευσμένος κι εκείνος από τα δημοκρατικά ιδεώδη του διαφωτισμού, προσπάθησε να  προσαρμόσει τις ιδέες του πάνω στην ελληνική πραγματικότητα. Θεωρούσε ότι ένας υπόδουλος λαός έπρεπε πρώτα να νικήσει την αμάθειά του, για να γίνει ένας ελεύθερος λαός. Η Παιδεία ήταν πρωταρχικός στόχος. Οι υπόδουλοι έπρεπε να καλλιεργήσουν το δημοκρατικό τους ήθος, να κατακτήσουν την πολιτική αρετή και την αφοσίωση στο κοινό καλό, καθώς δίχως αυτά οι Έλληνες ίσως να μην κατάφερναν να διαχειριστούν την εξουσία.

Ο 18ος αιώνας αποτέλεσε την περίοδο εκείνη κατά την οποία είχαν συσταθεί και διάφορες μυστικές οργανώσεις εντός και εκτός των υπόδουλων Ελλήνων, με κύριο στόχο τους κι αυτές την «ανέγερση και απελευθέρωση του Ελληνικού Έθνους και της Πατρίδος» από τον τουρκικό ζυγό. Η πιο γνωστή μυστική οργάνωση, ιδρύθηκε στην Οδησσό στις 14-9-1814 και δεν είναι άλλη από τη «Φιλική Εταιρεία». Ιδρυτές της ήταν ο Νικόλαος Σκουφάς, ο Αθανάσιος Τσακάλωφ και Εμμανουήλ Ξάνθος. Την οργάνωση συγκρότησαν για αρχή οι Βλάμηδες ή Αδελφοποιτοί, άνθρωποι αγράμματοι, αλλά διψασμένοι για ελευθερία. Πίσω από την εταιρεία, κρυβόταν -όπως έλεγαν - η «Αόρατος Αρχή», όπου, με μυστικοπάθεια πάντα, άφηναν να εννοηθεί πως  πρόκειται για τη Ρωσία και τον ίδιο τον Τσάρο. Πρόκειται για έναν μύθο που πλάστηκε με τη φιλοδοξία ότι έτσι θα έδειχναν οι επαναστάτες εμπιστοσύνη σε αυτό το εγχείρημα.  

Για να γίνει κάποιος μέλος της Φιλικής Εταιρείας, θα έπρεπε να ορκιστεί στο ιερό Ευαγγέλιο «να μισεί, να καταδιώκει και να εξολοθρεύει τον εχθρό της θρησκείας και της πατρίδος». Το μεγαλύτερο ποσοστό των Φιλικών προερχόταν από την Πελοπόννησο κυρίως δε από την περιοχή της Βοστίτσας, το σημερινό Αίγιο. Από τους πιο γνωστούς αιγιώτες φιλικούς ήταν ο Ανδρ. Λόντος, ο Λέων Μεσσηνέζης, ο Παν. Χρυσανθόπουλος, ο Δημ. Μελετόπουλος και οι αδελφοί του, ο Ι. Δεσποτόπουλος, ο Αντων. Τσούνης, ο Σπυρ. Χαραλάμπης, ο Αλεξ. Ιγγλέσης,   ο  Αγγ.  Αναγνωστόπουλος   και πολλοί έμποροι και προεστοί, καθώς και οι κληρικοί της Μονής Ταξιαρχών. Οι φιλικοί, θεωρούσαν ότι κάποιοι δυσμενείς παράγοντες που επικρατούσαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία αποτελούσαν ευοίωνο σημάδι για να ξεκινήσει η ελληνική επανάσταση, όπως η πολιτική αναρχία, η αποσάθρωση του κρατικού μηχανισμού και η Ρωσική απειλή.

Για την προετοιμασία του αγώνα πραγματοποιήθηκαν πολλές μυστικές συνελεύσεις στις οποίες οι συμμετέχοντες συζητούσαν για το πότε είναι η καταλληλότερη ημερομηνία για την έναρξη της Επανάστασης, καθώς και πως αυτή θα οργανωθεί. Ο αρχιμανδρίτης Γρηγόριος Δικαίος ή Παπαφλέσσας, γνωστός γόνος της ιστορικής οικογένειας Φλέσσα από τη Μεσσηνία, πληροφόρησε τους άρχοντες του Μοριά για την απόφασή της Φιλικής Εταιρείας να ξεκινήσει άμεσα η επανάσταση εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Αυτή η ανακοίνωση έλαβε χώρα στη Βοστίτσα μία περιοχή που έπαιξε κορυφαίο ρόλο στα δρώμενα για την Ελληνική απελευθέρωση. Πιο συγκεκριμένα, η «Μυστική Συνέλευση της Βοστίτσας» ή η «Σύσκεψη», ή η «Μυστικοσυνέλευση», όπως αναφέρεται από διάφορους ιστορικούς και απομνημονευματογράφους της εποχής, υπήρξε ένα από τα κυριότερα σημεία αναφοράς της εθνικής μας ιστορίας. Η ίδια, είναι καταγεγραμμένη από όλες τις ιστορικές πηγές -  ούσα   φωτοδότρα   του   Γένους   για   την   έναρξη   της Επανάστασης- και είναι συνδεδεμένη με την πόλη του Αιγίου, αποτελώντας παράλληλα ακρογωνιαίο λίθο για την πολιτισμική ταυτότητα του τόπου.

Η « ἐν Αιγίω Μυστική Συνέλευσις» πραγματοποιήθηκε από τις 26 του Γενάρη του 1821 και διήρκεσε ως τις 30 του ίδιου μήνα. Οι συνεδριάσεις δεν έγιναν στο ίδιο σημείο, καθώς αυτό θα υποκινούσε τα βλέμματα του εχθρού.  Πιο συγκεκριμένα, οι συνεδριάσεις έλαβαν χώρα στο σπίτι του  Π. Δεσποτόπουλου, στο σπίτι του Ανδρ. Λόντου -σημερινό Λαογραφικό Μουσείο Αιγιαλείας- στη Μονή Ταξιαρχών, πιθανόν στο σπίτι του Λ. Μεσσηνέζη και στη Μονή του Αγίου Γεωργίου στο χωριό Τέμενη Αιγίου. Με αυτό τον τρόπο,  οι φιλικοί μπορούσαν να εξασφαλίσουν ότι δεν θα προδοθούν στον Τούρκο καϊμακάμη της Πάτρας, καθώς ήδη ήταν γνωστή η δράση των φιλικών.
Ο λόγος που επιλέχθηκε η Βοστίτσα για τις συνελεύσεις αυτές, οφείλεται  στο γεγονός ότι το Αίγιο ήταν μία περιοχή μακριά από τα αδιάκριτα βλέμματα των Τούρκων, άλλωστε ελάχιστες τουρκικές οικογένειες ζούσαν στην περιοχή και η Τουρκική φρουρά ήταν ισχνή. Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί ότι μεγάλος αριθμός φιλικών προερχόταν από την περιοχή του Αιγίου. Βέβαια, έπαιξε βασικό ρόλο και το γεγονός ότι η Βοστίτσα βρισκόταν κοντά στο Μέγα Σπήλαιο και στη Μονή Ταξιαρχών από όπου και αναμενόταν βοήθεια. Τέλος, βασικός παράγοντας που ώθησε στο να επιλεχθεί η περιοχή αυτή θεωρείται η γεωγραφική της θέση ∙ βρισκόταν κοντά στην Πάτρα, στα Καλάβρυτα και στην Τρίπολη.

 Σύμφωνα με τις αποφάσεις της και μετά από παρότρυνση του αρχηγού του αγώνα, Αλέξανδρου Υψηλάντη, οι προετοιμασίες για Επανάσταση έπρεπε να ξεκινήσουν το συντομότερο. Ήταν απαραίτητο δηλαδή  να υπάρξει άμεση οργάνωση, να συγκεντρωθούν τα απαραίτητα χρήματα, οπλισμός και στρατός. Οι παρευρισκόμενοι θορυβήθηκαν και εξέφρασαν τις φοβίες τους σχετικά με το αν ήταν η κατάλληλη στιγμή για να ξεσπάσει η επανάσταση και ήταν επιφυλακτικοί.  Τελικά, οι όποιες επιφυλάξεις παραμερίστηκαν και αποφασίστηκε η επανάσταση των Ελλήνων να ξεκινήσει στις 25 του Μάρτη ή στις 23 Απριλίου μα οπωσδήποτε πριν την 21η  του Μάη. Στο μεταξύ, θα υπήρξε επικοινωνία με τη Ρωσία με σκοπό να δουν αν μπορούσαν να στηρίζονται σε κάποια πιθανή βοήθειά της. Τελικά στις 17 Μαρτίου του 1821 ο Παλαιών Πατρών Γερμανός τέλεσε δοξολογία στην Αγία Λαύρα και κήρυξε την επανάσταση των σκλαβωμένων Ελλήνων ενώ τέσσερις μέρες αργότερα ο Ανδρέας Λόντος ήρθε στο Αίγιο και ύψωσε τη σημαία της Επανάστασης, κόκκινη με μαύρο σταυρό στη μέση.

Το Αίγιο, αποτελεί την πρώτη πόλη της Πελοποννήσου που απαλλάχθηκε από τον τουρκικό ζυγό και γιορτάζει την απελευθέρωση του στις 21 Μαρτίου. Αξίζει να επισημανθεί, ότι η Μυστική Συνέλευση της Βοστίτσας αποτελεί ημέρα γιορτής για την πόλη του Αιγίου, καθώς έχει καθιερωθεί η 26η Ιανουαρίου ημέρα Εθνικής μνήμης και Εθνικής εορτής τοπικού χαρακτήρα. Παράλληλα, τόσο η Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Αιγιαλείας όσο και ο Σύλλογος Ιστορικής Αναβίωσης "Βοστίτσα 1821" πραγματοποιούν ένα αξιέπαινο έργο, μέσα από διάφορα ντοκιμαντέρ και εκδηλώσεις προκειμένου  να αναδειχθεί το γεγονός αυτό και να έρθει στην επιφάνεια η πλούσια ιστορία της πόλης.  

Μαρδά Ιωάννα
Ιστορικός- Φιλόλογος, Μ.Εd.

Saitis Home Έπιπλα