Ενδιαφέροντα άρθρα

Το Σύνδρομο Savant και ο Αυτισμός - Γράφει η Ιωάννα Μαρδά

Μεγάλη απήχηση έχει προκαλέσει η νέα τηλεοπτική σειρά «Ο Γιατρός», με πρωταγωνιστή έναν νεαρό αυτιστικό με το Σύνδρομο του Σοφού. Τι είναι στην πραγματικότητα αυτό το Σύνδρομο;

Το Σύνδρομο Savant (αγγλ. savant, σοφός) ή Σύνδρομο του Σοφού, αποτελεί μία σπάνια κατάσταση, ένα ασυνήθιστο σύνδρομο κατά το οποίο το άτομο έχει πολλές διανοητικές ανεπάρκειες την ίδια στιγμή που έχει φοβερές διανοητικές ικανότητες και είναι ιδιοφυία κυρίως σε έναν συγκεκριμένο τομέα. Η ειδική δεξιότητα μάλιστα είναι τόσο εξαιρετική που θα ήταν αξιοθαύμαστη ακόμη και αν επρόκειτο για ένα άτομο χωρίς προβλήματα.  Συνήθως, ο δείκτης νοημοσύνης ενός τέτοιου ανθρώπου είναι χαμηλότερος από το μέσο όρο νοημοσύνης (IQ περίπου 40-70), ενώ ταυτόχρονα παρουσιάζεται υψηλότερος σε έναν ή παραπάνω τομείς. Αρκετά συχνά, τα άτομα σε αυτό το σύνδρομο έχουν αυτισμό, ωστόσο μπορεί  να πάσχουν από κάτι άλλο.

Οι κύριες ειδικές ικανότητες που παρουσιάζει ένα άτομο στο Savant, όπως διαφαίνεται και από τη διεθνή  βιβλιογραφία, αφορούν τους τομείς  της μουσικής, των  εικαστικών τεχνών, του σχεδίου, της ζωγραφικής ή της γλυπτικής, της μέτρησης του ημερολογίου,  των μαθηματικών, της μηχανικής και κυρίως στην μέτρηση αποστάσεων χωρίς τη χρήση των κατάλληλων οργάνων τοπογραφίας κλπ. Είναι αξιοθαύμαστο ότι πολλοί πάσχοντες από το Σύνδρομο Savant μπορούν και υπολογίζουν με μεγάλη ακρίβεια το χρόνο χωρίς ρολόι, μπορεί να είναι πολύγλωσσοι, δηλαδή να γνωρίζουν πάρα πολλές γλώσσες, μπορούν να επιλύουν περίπλοκους μαθηματικούς υπολογισμούς, αποστηθίζουν πολύ εύκολα αριθμούς, πινακίδες, χάρτες, καταλόγους, στατιστικά στοιχεία, ιστορικά γεγονότα, ήχους κλπ. και τα θυμούνται για πάντα. Μάλιστα, μπορούν να επαναλαμβάνουν τις πληροφορίες στο μέλλον χωρίς να κάνουν κανένα λάθος. Παράλληλα,  έχουν ασυνήθιστη αισθητηριακή διάκριση στη μυρωδιά, στην αφή ή στην όραση. Εντούτοις, μερικοί παρατηρητές καταγράφουν τη μνήμη ως ξεχωριστή ειδική ικανότητα.

Το σύνδρομο Savant μπορεί να είναι εγγενές ή μπορεί να αποκτηθεί από κάποια βλάβη π.χ. στο Κεντρικό Νευρικό Σύστημα. Η έρευνα συσχετίζει τη θέση του χρωμοσώματος 15q11-q13 με το σύνδρομο, ενώ άλλοι υποστηρίζουν ότι το πρόβλημα οφείλεται σε μία βλάβη στο αριστερό ημισφαίριο και στην επικράτηση του δεξιού ημισφαιρίου. Το Savant κυρίως προσβάλλει τους άντρες.

Φαίνεται πως 1 στους 10 αυτιστικούς, σύμφωνα με μελέτες, εμφανίζει το Σύνδρομο Savant, ενώ το σύνολο των ανθρώπων με το Σύνδρομο Savant στο 50% έχουν αυτισμό. Το υπόλοιπο 50% έχει άλλες διαταραχές στην ανάπτυξη, νοητική καθυστέρηση, τραυματισμό ή άλλη βλάβη στο Κ.Ν.Σ.. Έτσι, δεν έχουν όλα τα αυτιστικά άτομα το Σύνδρομο Savant και δεν έχουν όλα τα άτομα με Σύνδρομο Savant αυτισμό.

Ο αυτισμός αποτελεί μία σύνθετη νευρο-αναπτυξιακή διαταραχή εγκεφαλικής φύσεως,  η οποία εκδηλώνεται σε μικρή ηλικία και διαρκεί για πάντα. Παρά το γεγονός ότι το άτομο αναπτύσσεται σωματικά, νοητικά εξελίσσεται με αργό ρυθμό και ίσως να μην ολοκληρώνεται ποτέ η νοητική του ανάπτυξη. Στα άτομα με αυτισμό παρατηρείται ποιοτική έκπτωση στην κοινωνική αλληλεπίδραση, στην επικοινωνία, ενώ εμφανίζουν περιορισμένα, επαναληπτικά και στερεότυπα πρότυπα συμπεριφοράς, ενδιαφερόντων και δραστηριοτήτων.

Πιο συγκεκριμένα,  χαρακτηριστικό των αυτιστικών ατόμων είναι η ελλιπής βλεμματική επαφή, οι διακυμάνσεις στη λεκτική συμπεριφορά, η απουσία χρήσης της γλώσσας του σώματος κατά την κοινωνική διάδραση. Επιπλέον, αναγνωρίσιμο χαρακτηριστικό αποτελεί η έλλειψη κοινωνικοποίησης, καθώς τα αυτιστικά άτομα δεν αντιλαμβάνονται το λόγο της κοινωνικής επαφής με τους άλλους ή δεν κατανοούν τις σκέψεις και τις προθέσεις των άλλων ή μπορεί να δοκιμάζουν την επικοινωνία με μη συμβατούς τρόπους και αποξενώνονται πλήρως. Υπάρχουν βέβαια και οι περιπτώσεις εκείνες που το άτομο επιθυμεί και επιδιώκει να πλησιάζει τους άλλους, να τους αγγίζει, να τους κοιτάζει και να κάνει ερωτήσεις, ωστόσο το κάνει πολλές φορές με ενοχλητικό τρόπο. Σε άλλες περιπτώσεις, βέβαια, τα άτομα αυτά είναι σε θέση να εκδηλώνουν μια συμβατή συμπεριφορά, είναι ευγενικά και τυπικά. Όταν ένα αυτιστικό άτομο βιώνει αλλαγές που διαταράσσουν τη ρουτίνα του, στρεσάρεται.   

Ως προς την επικοινωνία, υπάρχουν αυτιστικά άτομα που εμφανίζουν δυσχέρεια, δηλαδή δεν υπάρχει η αναμενόμενη ανάπτυξη στο λόγο, μπορεί να υπάρχει πλήρης έλλειψη ή απλώς καθυστέρηση της ομιλούμενης γλώσσας, στερεοτυπικό λεξιλόγιο (ηχολαλία), έλλειψη αυθόρμητου παιχνιδιού. Επιπρόσθετα, παρατηρείται επίμονη ενασχόληση με συγκεκριμένα πράγματα, όπου πολλές φορές αυτό γίνεται με εμμονικό τρόπο. Αυτό είναι όμως το «κλειδί» της ασφάλειάς τους. Ταυτόχρονα, μπορεί να κυριαρχεί στερεοτυπία και σε συγκεκριμένες συνήθειες ή τελετουργίες, δηλαδή το αυτιστικό άτομο ακολουθά μια στερεοτυπική αλληλουχία ενεργειών και δεν παρεκκλίνει από εκείνη, διατηρώντας το άγχος του σε ελεγχόμενα επίπεδα ή το εκμηδενίζει . Τέλος, χαρακτηριστικό των ατόμων με αυτισμό είναι οι μανιερισμοί  και η έλλειψη κεντρικής προσοχής .

Μαρδά Ιωάννα
Φιλόλογος- Ειδική Παιδαγωγός


Ακολουθήστε με :
 
www.facebook.com/mardaioanna
Instagram @mardaioanna


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Γενά, Α. (2002). Αυτισμός και διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές. Αξιολόγηση – Διάγνωση – Αντιμετώπιση. Αθήνα: Ζαχαρόπουλος, Χ., Σιτάρας, Δ. & Ζαχαροπούλου, Σ.
Γκονελά, Ε. Χ. (2006). Αυτισμός: αίνιγμα και πραγματικότητα. Από τη θεωρητική προσέγγιση στην εκπαιδευτική πραγματικότητα. Αθήνα: Εκδόσεις Οδυσσέας.
Γκονέλα, Χ., Ε.(2008). Αυτισμός, αίνιγμα και πραγματικότητα. Αθήνα: Εκδόσεις Οδυσσέας.
Treffert, D., (2009). The savant syndrome: an extraordinary condition. A synopsis: past, present, future. Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci, 364(1522), 1351–1357. doi: 10.1098/rstb.2008.0326
Darold, T., Grecory, W. (20047). Islands of genius, Scientific American 286(6), 76-85 doi: 10.1038/scientificamerican0602-76
Demchak, M. & Drinkwater, S. (1992). Preschoolers with severe disabilities : the case against segregation. Topics in early childhood education, 11(4), 70 – 73.

Print